Monoloog van een ontheemde vrouw

Daar sta ik dan... het is hier koud, november, het is hier druk. We staan dicht op elkaar gepakt in dit, ja, wat zal ik zeggen, .. tochtige onderkomen waar je geen stap voor de ander kan zetten omdat daar ook al iemand staat. Een soort overvol asielzoekerscentrum of daklozentehuis. We staan hier tussen allerlei andere figuren uit heel Nederland en de ons omringende landen. Vanuit elke windstreek zie je ze hier staan, starend in de verte, of met de ogen vroom omhoog gericht ,soms kijken ze wat triest, ontheemd, alsof ze niet meer weten waartoe ze hier op aarde zijn.

monoloog Page 1 Image 0001Hoe is het allemaal zo gekomen? We moeten even een paar jaar terug. Ons onderkomen was riant, royaal en aan visite hadden we niet echt gebrek. Het was een gezellig multifunctioneel huis , hartje stad, wat wil je nog meer? Een plek waar we regelmatig iets te vieren hadden. Grote feesten, prachtige muziek, bloemen en kaarsen. Mensen kenden elkaar en velen kenden ons, de vaste bewoners van het huis ook, vaak ook bij naam. Niet altijd, soms waren ze van een andere familie. Ook raakten we de afgelopen jaren toch wel heel veel trouwe fans kwijt. Toch klaagden we niet, degenen die wel kwamen , waren zeer gemotiveerd.

monoloog Page 1 Image 0002We maakten muziek, er werd gezongen, gevierd, gemediteerd. Vooral ik was heel vereerd als er weer een lied voor mij gezongen werd. Bij trouwerijen, maar ook als er mensen overleden waren, heel vaak werd er een lied te mijner ere ingezet. Ave Maria, Salve Regina... et Stella Maris succure cadenti...... Repertoire genoeg. Sinds de middeleeuwen tot aan de dag van vandaag hebben bijna alle grote componisten zich de moeite getroost om de belangrijkste teksten uit mijn leven op muziek te zetten. Veel van die werken zijn wereldberoemd geworden. Het kan me nog ontroeren hoe de muziek vaak vleugels kreeg in mijn huis. Diverse koren zetten sinds jaar en dag hun beste beentje voor. Mijn kind en ik kregen vaak kippenvel als we weer eens muzikaal in het zonnetje werden gezet

monoloog Page 2 Image 0001Kijk, ons huis was niet het mooiste huis, daar ben ik heel eerlijk in. Er zijn er veel mooier gebouwd door veel betere architecten maar het was met liefde ingericht. Echt mensenwerk. Eerst was het wat klein, een echte " ons bin zunig" oplossing. Het was geen vlees en geen vis, half ingericht met oude spullen uit het oude huis, de schuilkerk. Pas rond 1930 hebben we de boel uitgebreid. Toren erbij. Toen leek het tenminste ergens op en konden we niet meer genegeerd worden! Ook wel bijzonder toen hoor, midden in de grote crisis, waar haalden ze het geld vandaan? Veel parochianen hebben zich sterk gemaakt om het benodigde geld bijeen te brengen. Toen konden we nog niet weten dat de bouwers ook zuinig waren geweest met de constructie van de fundamenten. Zelf ben ik al behoorlijk op leeftijd. Ik ben, maar pin me niet vast op een jaar, rond 1920 aangekomen hier in Enkhuizen. Ik viel wel op door mijn lengte en bovendien was ik uit ander hout gesneden, nou ja, hout... Waar ik precies vandaan kom weet ik eigenlijk niet meer, maar dat doet er ook niet zo toe. Het feit dat ik daar al zo lang woonde is het belangrijkste. Ik heb ons onderkomen steeds in de tijd zien veranderen. Steeds naar gelang de mode het dicteerde. De laatste ingreep, nog niet zo lang geleden is dat ze mijn gezicht hebben opgemaakt met een laag pancake. 't Was goedbedoeld.

monoloog Page 2 Image 0002Het allermooiste wat me bijblijft zijn al die generaties die hier op visite zijn gekomen, soms bij mij kwamen zitten, mijmeren, bidden of wat dan ook. Er is ook een tijd geweest dat jonge moeders bij mij op bezoek kwamen, 6 weken nadat ze bevallen waren. Een soort van zuiveringssritueel , iets waar ik het helemaal niet mee eens was. Wat viel er te zuiveren? ' those where the days'.
Hier rechts: mijn lege ereplaats......

monoloog Page 2 Image 0003Ik zal je nog eens wat vertellen... in de jaren vijftig was ik zo populair dat er in Nederland hele stadions werden afgehuurd om mijn feestdagen te vieren. Onder veel vlagvertoon werden er allerlei liederen gezongen te mijner ere. Ik voelde me als een soort koningin. En ook vereerd en bevoorrecht. In die tijd kreeg ik ook nog eens een geschilderd portret van mezelf op een van de muren in het achterdeel van ons huis. Wat zeg ik? Een dubbelportret, geschilderd in 1957.

Het stelde twee bezoeken voor aan Frankrijk en Portugal van alweer lang geleden. Hartstikke mooi gedaan, een soort van fresco, mensen stonden er vaak even bij stil en keken omhoog. Daar hield ik wel van want omhoog is minder plat, minder afgevlakt en schept kansen voor diepgang. Daaronder hadden ze een prachtig portret van mij neergehangen. Een copy uit Rusland, gevat in een mooie koperen lijst. Die mocht gelukkig wel in Enkhuizen blijven.

Waren ze natuurlijk zeer aan gehecht, dat snap ik wel. Maar ja, heerlijk duurt nooit heel lang. Zo'n 13 jaar later gelaste de baas van het geheel, die nota bene in hetzelfde jaar op zou stappen, dat er weer gemoderniseerd moest worden. De fresco's werden weg gekalkt. Het zou zijn tijd wel duren. Als dollemannen gingen ze tekeer. We hadden bijvoorbeeld een prachtig altaar met beeldhouwwerk, werd er gewoon uitgeslagen op last van de baas die, aangevuurd door een paar notabelen , wij zeggen expres altijd notabeeeelen om hun onbenul te benadrukken. Faraogedrag noem ik dat. Onbenullen omdat ze moderniteit verwarden met het kapotslaan van een verleden in plaats van het goede ervan mee te nemen naar toekomst. Dat was in die tijd heel modern. Zelfs de ramen werden eruit geslagen omdat daar allerlei figuren op stonden die uit de tijd waren. Er is toen voor een kapitaal aan nieuw glaswerk in gekomen. De derde serie glas sinds 1905. "Abstract" deze keer.

monoloog Page 3 Image 0003Het mocht vooral niks voorstellen, ja, een doolhof of zo. Mijn man Jozef, die net als ik een eigen vleugel had, mocht zijn goede positie ook al niet behouden en werd op een zijspoor gezet ontdaan van alle onderscheiding die zijn status eigenlijk met zich mee bracht. Ik zei toen wel eens tegen mijn zoon dat Enkhuizen een tweede Beeldenstorm moest meemaken, deze keer veroorzaakt door "eigen volk". Het was eind jaren zestig. 15 Jaar later werd het gregoriaans in de ban gedaan. Nieuwe tijden nieuwe dogma's! Nou ja, ik zal het niet te lang en dramatisch maken, maar een tijd geleden werd er opeens balkrot geconstateerd of zo iets. IJzeren funderingsbalken waren gaan roesten.

monoloog Page 3 Image 0001

We moesten van de ene op de andere dag sluiten. Veiligheidsvoorschriften. Waar moest je zo gauw naar toe en vooral wat zou er met ons gebeuren? Er waren wel mensen die iemand of iets zouden willen adopteren , maar dat mocht blijkbaar niet van iemand, we weten niet wie, het zullen wel notabeeeeelen zijn geweest. Nee , we moesten het pand uit , met zijn allen tegelijk, Franciscus, Gommarus en iedereen. In een stil moment denk ik nog wel eens dat er ook andere oplossingen zouden zijn geweest als er met iets meer respect voor onze historie zou zijn gewerkt. Wat zou het een mooi gebaar zijn als mijn bovenbuurman Pancratius zou zijn ontvangen door de PKN gemeente van de Pancratius of Zuiderkerk? Of Gommarus die de wacht gaat houden in de Wester of Gommaruskerk? En dan had ik ook mezelf nog wel aan willen bieden voor een bescheiden monoloog Page 3 Image 0002hoekje in de Zuiderkerk. Er zijn tegenwoordig zoveel mensen van protestante huize die graag een kaarsje op willen steken. Zelfs de EO is van zijn geloof gevallen en heeft 'het beeld' omarmd, kijk maar naar 'Nederland Zingt', ze zoemen er zelfs op in. Dat moesten de orthodox -protestante oprichters eens weten! Nee , alles moest weg.. Te gelde gemaakt. Ook alle meubels, alle banken, allemaal weg. Een paar kostbare zaken zoals het prachtige doopvont en het 18e eeuwse zilver gingen naar het museum.

We wisten niet precies wanneer, maar na een tijd kwam er een grote vrachtwagen voorrijden die mijn hele familie naar buiten heeft gebracht en ingeladen in een grote auto. Met mij en mijn man hadden ze veel werk, we zijn allebei nogal zwaar uitgevallen. Ik bijvoorbeeld ben gehouwen uit massief Frans zandsteen en ik moet je zeggen dat ik wel een beetje in mezelf moest lachen toen ze me probeerden te verplaatsen. Mijn gewicht als een soort laatste verzet! Maar goed, eenmaal in de auto ging de klep dicht en was er niets meer te lachen. Na een rit van een paar uur, het leek wel een dag, kwamen we aan waar we nu tijdelijk zijn ondergebracht. Horsssen of all places. En daar staan we dan, te wachten... Al meer dan twee jaar! God, wat is het hier koud. ik hoor de knechten in het achterdeel rommelen en stommelen. Ze lachen en trekken met veel lawaai, piepend en knarsend, de onwillige metershoge deuren open. Die hebben net als wij hier onze beste tijd gehad. Ik hoop maar dat ze gauw klaar zijn en de deur weer sluiten. Het is hier zo koud en het hagelt en sneeuwt nog niet eens! Mijn arme kind is hier voortdurend snipverkouden. Het is niet te doen. Het enige wat ik kan doen is hem goed tegen me aan drukken.

monoloog Page 3 Image 0004

Jeetje!, wat is dat? Ik denk dat er iets van grote hoogte naar beneden is gevallen. De mannen in het pand vloeken, daar houd ik niet zo van, maar ik snap het natuurlijk wel. Ik snap eigenlijk als moeder altijd alles wel. Dat is waarschijnlijk ook de rede van mijn populariteit. Ik kan niet echt zien wat er aan de hand, is maar dat er flinke schade is dat kan je zo raden. Zo zie je maar, niets is blijvend. Puin is wat er blijft. Er rijdt een auto weg, waarschijnlijk met minder vracht dan gepland. En waar het naar toe gaat? God mag het weten. Zo te horen zijn ze de brokstukken aan het opruimen. Je zal hier maar zo aan je einde komen, in duizend gruzels op de grond en bijeen worden geveegd.

Er is rumoer ontstaan onder een aantal van ons. Ik heb niet zo veel met ze. Ze hebben , zeg maar, minder stijl dan ik van huis uit gewend was. Een gang verder staat naast St. Nicolaas, met nog maar een hand, Johannes die met bevreesd gelaat omhoog kijkt. Ja, die me vergezelde bij het kruis in een of andere kerk, wie zal het zeggen?. We stonden elk aan een kant. Verderop staat Gerardus een beetje onnozel te zijn. Een beetje schijnheilig ook, een soort braafste jongetje van de klas.

monoloog Page 4 Image 0002
pastoor van ars - - Elisabeth v.Thuringen

Weet je wie er laatst ook bij mij in de buurt stonden? Elisabeth van Thuringen met haar mand met brood en rozen. En pastoor van Ars. Zo'n onooglijk mannetje, een beetje bleek, een beetje zonderlinge kluizenaar maar een doodgoed mens. Weet je wie echt heel arrogant zijn? Barbara en Catharina. Omdat ze toevallig uit gegoede families komen en goed gekleed hoeven ze nog niet zo hoog van de toren te blazen!. Barbara neemt wel altijd haar eigen toren mee.

Nou ja, ze zijn ook in heel Europa heel erg bekend, misschien heeft het daar mee te maken. Met het rad van Catharina speelden we 's nachts wel spelletjes. Je kent ze wel, rad van fortuin etc. Vond ze niet altijd leuk. Regelmatig mis ik oude vrienden, ik sta al een tijdje op een achterafje. Het valt niet zo op, maar het vervelende is dat ik niet meer met mijn man kan praten. Die hebben ze iets verderop gezet, met zijn rug naar mij toe. Omdat hij zo doof is communiceert dat heel moeilijk in die positie. Maar het is hier zo druk, je kunt je k... hier niet keren, dus hem al helemaal niet.

Lmonoloog Page 5 Image 0002aatst gingen de deuren hier ook piepend en krakend open. Buiten stond een grote vrachtwagen te ronken. Omdat het al wat schemerig was kon ik niet goed zien wat er aan de hand was. De volgende dag zag ik dat Pancratius* en Gommarus* vertrokken waren. Moet je nagaan! Pancratius* die sinds jaar en dag mijn bovenbuurman was. Je zag hem niet zo goed, je moest weten dat hij er stond. Ik heb er altijd een goede aan gehad. En ook Theresia* zag ik niet meer staan. Zou ze ook,,,? Een paar weken daarvoor waren ook Antonius* en Franciscus Xaverius* al verdwenen. De Diaspora. Allemaal vrienden waar ik het een eeuw lang mee heb uitgehouden. Waar zouden ze nu zijn? Vorige week hoorde ik via Barbara en Catharina dat ze waren uitgezonden naar Amerika. Daar zijn ze gek op ons zoals op alles wat uit Europa komt. Die meiden waren wel een beetje jaloers denk ik. En.... had je het al gehoord van al die kerkbanken? Een deel daarvan is naar Spanje verscheept om dienst te doen in een filmopname. En een ander deel .. ja hoor, ook naar Amerika.

monoloog Page 5 Image 0001Ik kreeg laatst een oud- Enkhuizer op bezoek en vroeg hem of hij kon informeren wat mijn collega's hebben opgebracht. Hij heeft het gevraagd maar durfde mij het antwoord niet te geven. Wel noemde hij de prijs, die op mijn hoofd staat, duizenden euro's alleen voor mij en ik zie daar geen cent van... Ik zal hier voorlopig nog wel een tijdje staan.... Te duur. Laatst haalden we nog wat herinneringen op aan ons huis waar in goed honderd jaar zoveel gesleuteld, vernieuwd, veranderd is. We maakten nog een grapje dat in deze slechte tijden ons huis wegens tegenvallende belangstelling van de mensen uit zichzelf is gaan imploderen. Auto-implosie! Uniek in de sluitingsgeschiedenis! Een stil protest, een teken. Omgevallen, opgeheven, opgegeven, te groot.. Niet meer nodig, overbodig. Het is hier nog steeds koud. Onze stal 2000 jaar geleden was beter. Lekker verwarmd door de os en de ezel. Een kachel zou welkom zijn in de komende tijd. Kerstmis komt eraan. Engelen genoeg hier, totaal uitgezongen. Ik heb nauwelijks onderdak. Heer heb medelijden.... Niets is blijvend.

Ik wens jullie namens ons allen een goed onderkomen in de voormalige bibliotheek. Dat jullie je er, ook al is het zonder mij, snel thuis moge voelen.
Overbodig..
* Enkele data heb ik geverifieerd in het gedenkboek ' gebouwd op schouders van het voorgeslacht.' div. opnamen gemaakt bij Fluminalis Horssen. Van de met * gemerkte heiligen is niet te zeggen of ze echt al verkocht zijn. Ze staan waarschijnlijk elders opgeslagen. kjf

Kerk en Parochiecentrum:

Kwakerspad 3 - 1601 AS Enkhuizen -  tel.0228312952